Innovation Talks.

Η Σοφία του Σενέκα
Ηθικές Επιστολές προς Λουκίλιον

Η ΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΣΕΝΕΚΑ

ΗΘΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΡΟΣ ΛΟΥΚΙΛΙΟΝ

Απόδοση στα ελληνικά και ανάγνωση: Γιάννης Χαραλαμπίδης

 

 Περίληψη

Ο Λούσιος Ανναίος Σενέκας ο νεότερος ( 4 π.Χ. – 65 μ.Χ.), συνήθως γνωστός μονοσήμαντα ως Σενέκας, ήταν στωικός φιλόσοφος της Αρχαίας Ρώμης, νομικός, πολιτικός, σύμβουλος αυτοκρατόρων και λογοτέχνης.

Ο Σενέκας γεννήθηκε στην Κόρδοβα της Ισπανίας και μεγάλωσε στη Ρώμη, όπου εκπαιδεύτηκε στη ρητορική και τη φιλοσοφία. Πατέρας του ήταν ο Σενέκας ο Πρεσβύτερος, και ανιψιός του ο ποιητής Λουκάν. Το 41 μ.Χ., ο Σενέκας εξορίστηκε στο νησί της Κορσικής υπό τον αυτοκράτορα Κλαύδιο, αλλά του επετράπη να επιστρέψει το 49 για να γίνει δάσκαλος του Νέρωνα. Όταν ο Νέρων έγινε αυτοκράτορας το 54 μ.Χ., ο Σενέκας έγινε σύμβουλός του και, μαζί με τον πραιτωριανό έπαρχο Σέξτο Αφράνιο Μπούρο, ουσιαστικά κυβερνούσαν για τα πρώτα πέντε χρόνια της βασιλείας του Νέρωνα. Η επιρροή του Σενέκα στον Νέρωνα μειώθηκε με την πάροδο του χρόνου, και το 65 μ.Χ. ο Σενέκας αναγκάστηκε να αυτοκτονήσει για υποτιθέμενη συνενοχή σε συνωμοσία για τη δολοφονία του Νέρωνα, για την οποία ήταν πιθανώς αθώος. Η στωική και ήρεμη αυτοκτονία του έχει γίνει αντικείμενο πολλών πινάκων και έργων.

Οι 124 επιστολές που γράφτηκαν στα τελευταία χρόνια της ζωής του Σενέκα απευθύνονται στον φίλο του Λουκίλιο, ο οποίος είναι νεότερός του και υπηρετεί ως κρατικός αξιωματούχος στη Σικελία, σε μια προσπάθεια του συγγραφέα να καθοδηγήσει τον φίλο του με τη βοήθεια της φιλοσοφίας. Δεν υπάρχουν στοιχεία για το αν ο Λουκίλιος ήταν υπαρκτό πρόσωπο.

Κάθε επιστολή, με μέγεθος μερικές σελίδες, καταπιάνεται με ένα συγκεκριμένο θέμα και μπορεί να διαβάζεται ανεξάρτητα, σε σύντομο χρόνο, αποτελώντας έτσι ένα ιδανικό μέσο αυτοβελτίωσης μέσω της φιλοσοφίας.

Οι επιστολές του Σενέκα παρέχουν έναν συμπαγή κορμό της στωικής φιλοσοφίας, ασχολούμενες με πολλά από τα «μεγάλα ερωτήματα» του θανάτου και των φόβων που τον συνοδεύουν, του ρόλου και τη αποστολής του φιλοσόφου, της αναγκαιότητας της φιλίας, της αξίας των γηρατειών, της θεραπευτικής δύναμης της μάθησης και των περιηγήσεων, της αξίας της αρετής, και του τρόπου προσέγγισης και διατήρησης της ευτυχίας.

Μπορείτε να δείτε το πλήρες κείμενο των επιστολών εδώ:

https://www.facebook.com/profile.php?id=100083536924035

Επεισόδια

ΣΣ6 – Η Σοφία του Σενέκα – Επιστολή Αρ. 6 – Περί της μετάδοσης της γνώσης

ΕΠΙΣΤΟΛΗ Αρ. 6 Περί της μετάδοσης της γνώσης  Όπου ο Σενέκας τονίζει τη σημασία που έχει το να μεταδίδουμε τη γνώση, με λόγια όπως αυτά: “Ποτέ κάτι δεν θα με ευχαριστήσει, ανεξάρτητα από το πόσο εξαιρετικό ή ωφέλιμο μου είναι, αν πρέπει να διατηρήσω τη γνώση του για τον εαυτό μου.  Και αν μου προσφερθεί σοφία υπό τη ρητή προϋπόθεση ότι πρέπει να μείνει κρυφή και να μην μεταδοθεί σε άλλους, θα πρέπει να την αρνηθώ.  Κανένα καλό πράγμα δεν είναι ευχάριστο να το κατέχεις, χωρίς φίλους να το μοιράζεσαι.” Και, βάζοντας την θεωρία σε εφαρμογή, υπόσχεται να μεταδώσει μέσω των επιστολών του, τη σοφία του στον Λουκίλιο: “Θα σε οδηγήσω λοιπόν στις πραγματικές πηγές της σοφίας.  Και για να μην χάνεις χρόνο ψάχνοντας εδώ κι εκεί για επωφελή θέματα, θα σημειώσω ορισμένα αποσπάσματα, ώστε να μπορείς να στραφείς αμέσως σε αυτά που εγκρίνω και θαυμάζω.” Στην 6η αυτή επιστολή ο Σενέκας τονίζει επίσης τη δύναμη της φωνής, του προφορικού λόγου, αλλά και της συμβίωσης με τον δάσκαλο απέναντι στην απλή ανάγνωση κειμένων: “Φυσικά, όμως, η ζωντανή φωνή και η οικειότητα της κοινής μας ζωής θα σε βοηθήσουν περισσότερο από τον γραπτό λόγο. (η δύναμη του AudioBook, πριν από 2000

ΣΣ5 – Η Σοφία του Σενέκα – Επιστολή Αρ. 5 – Περί του φιλοσοφικού μέτρου

Όπου ο Σενέκας αναλύει πως ο φιλόσοφος πρέπει και να ξεχωρίζει από το πλήθος αλλά και να μην είναι ξένο σώμα στην κοινωνία, καθώς:  “Το πρώτο πράγμα που υπόσχεται να προσφέρει η φιλοσοφία είναι ένα αίσθημα συναδέλφωσης με τους ανθρώπους· με άλλα λόγια, να φέρει συμπόνια και κοινωνικότητα.  Απομακρυνόμαστε από αυτήν την υπόσχεση όσο ζούμε σε αντίθεση με τους άλλους ανθρώπους.” Παράλληλα, θέτει το μέτρο για τον φιλόσοφο, αποκηρύσσοντας τον ακραία λιτό βίο, προτιμώντας την απλή ζωή από την κυνική στάση και την μετέπειτα μοναστική  ζωή, λέγοντας: “Ακριβώς όπως είναι σημάδι πολυτέλειας να αναζητάς τις λιχουδιές, έτσι είναι και τρέλα να αποφεύγεις αυτό που είναι συνηθισμένο και που μπορεί να αγοραστεί σε λογική τιμή.  Η φιλοσοφία απαιτεί απλή ζωή, αλλά όχι με στόχο τη μετάνοια· και μπορεί κάλλιστα να είμαστε απλοί και αλλά κομψοί ταυτόχρονα.”  Όλα αυτά βέβαια σε ένα περιβάλλον απαξίωσης του πλούτου: “Σπουδαίος είναι ο άνθρωπος που χρησιμοποιεί τα πήλινα πιάτα σαν να ήταν ασημένια· αλλά είναι εξίσου σπουδαίος όποιος χρησιμοποιεί τα ασημένια σαν να ήταν πήλινα. Το να μην μπορείς να αντέξεις τα πλούτη είναι σημάδι ενός ασταθούς μυαλού.” Απόδοση στα ελληνικά και ανάγνωση: Γιάννης Χαραλαμπίδης

ΣΣ4 – Η Σοφία του Σενέκα – Επιστολή Αρ. 4 – Περί των φόβων του θανάτου

ΕΠΙΣΤΟΛΗ Αρ. 4 Περί των φόβων του θανάτου  Όπου ο Σενέκας καταπιάνεται με το πάντα επίκαιρο και στρυφνό  θέμα του θανάτου, και των φόβων που αυτός προκαλεί στους ανθρώπους.  Έτσι, αφού αναφέρει το γνωστό στωικό επιχείρημα “Ο θάνατος έρχεται· όμως θα έπρεπε να τον φοβάσαι μόνο αν μπορούσε να μείνει μαζί σου για πολύ” προχωρά στην πρόταση της συμφιλίωσης με την απώλεια, το συντομότερο δυνατό: “Γι’ αυτό, κάνε τη ζωή σου ευχάριστη, με το να διώξεις κάθε ανησυχία για αυτήν. Κανένα καλό πράγμα δεν μπορεί να κάνει τον κάτοχό του ευτυχισμένο, εκτός αν το μυαλό του συμφιλιωθεί με την πιθανότητα της απώλειας. Τίποτα δεν χάνεται με λιγότερη δυσφορία από αυτό που, όταν το χάσεις, δεν σου λείπει.” Και πάντα μας θυμίζει ότι ο θάνατος η  αναπόφευκτη κατάληξή μας, ένα γεγονός που όμως μας είναι γνωστό από την πρώτη στιγμή της ζωής μας. “Γιατί εξαπατάς οικειοθελώς τον εαυτό σου, αν θεωρείς ότι για πρώτη φορά τώρα θα μάθεις ποια είναι η μοίρα σου, για την οποία κοπιάζεις εδώ και καιρό. Πίστεψέ με: από την ημέρα που γεννήθηκες, εκεί οδηγείσαι.”   Απόδοση στα ελληνικά και ανάγνωση: Γιάννης Χαραλαμπίδης

ΣΣ3 – Η Σοφία του Σενέκα – Επιστολή Αρ. 3 – Περί αληθινής και ψεύτικης φιλίας

Όπου ο Σενέκας αναλύει τα χαρακτηριστικά και τα οφέλη της αληθινής φιλίας, σε αντιδιαστολή με την εύκολη αλλά και πολύ λιγότερο ανταποδοτική συμβατική φιλία, σχέση που συνηθίζουν οι περισσότεροι.  Γράφει ο σοφός, για το πως πρέπει να κινηθούμε όταν σκεφτόμαστε να κάνουμε έναν νέο φίλο: “Πρέπει να κρίνεις καλά έναν άνθρωπο πριν τον κάνεις φίλο· αλλά όταν πια τον κάνεις φίλο σου, πρέπει να τον εμπιστεύεσαι. Κάποιοι άνθρωποι κάνουν τα παραπάνω με λάθος σειρά, και παραβιάζοντας τους κανόνες του Θεόφραστου κρίνουν έναν άνθρωπο αφού τον έχουν κάνει φίλο τους, αντί να τον κάνουν φίλο τους αφού τον έχουν κρίνει.” Η ουσία της φιλίας βρίσκεται στην εμπιστοσύνη και στο μοίρασμα: “Γιατί χρειάζεται να κρατήσω μέσα μου οποιαδήποτε λέξη παρουσία του φίλου μου; Γιατί να μην θεωρώ ότι είμαι μόνος μου όταν είμαστε παρέα;” Απόδοση στα ελληνικά και ανάγνωση: Γιάννης Χαραλαμπίδης

ΣΣ2 – Η Σοφία του Σενέκα – Επιστολή Αρ. 2 – Περί παρεκτροπών στην ανάγνωση

ΕΠΙΣΤΟΛΗ Αρ. 2 Περί παρεκτροπών στην ανάγνωση ‘Οπου ο Σενέκας καταπιάνεται, στη δεύτερη κιόλας επιστολή του, με ένα κάπως περιφερειακό θέμα, καίριο όμως για την οργάνωση του νέου μελετητή της σοφίας, θέση για την οποία εκπαιδεύει τον φίλο του Λουκίλιο.  Το αντικείμενο της επιστολής είναι η προσήλωση σε συγκεκριμένα θεματικά πεδία και συγγραφείς, αντί της συνεχούς ανάγνωσης πολλών συγγραφέων και βιβλίων κάθε είδους. “Συνεπώς, εφόσον δεν μπορείς να διαβάσεις όλα τα βιβλία που μπορείς να έχεις, είναι αρκετό να έχεις μόνο όσα βιβλία μπορείς να διαβάσεις,” καταλήγει ο Σενέκας σε ένα σημείο της επιστολής. Εδώ, στην επιστολή αρ.2 για πρώτη φορά ο σοφός αρχίζει να παραθέτει και ένα δεύτερο θέμα, ή γρήγορο μάθημα στο τέλος κάθε επιστολής, κάτι σαν ένα επιπλέον δώρο στον αναγνώστη του, λέγοντας: “Το να είσαι ικανοποιημένος μέσα στη φτώχεια σου είναι μία πολύ αξιοζήλευτη περιουσία”. Απόδοση στα ελληνικά και ανάγνωση: Γιάννης Χαραλαμπίδης

ΣΣ1 – Η Σοφία του Σενέκα – Επιστολή Αρ. 1 – Περί της εξοικονόμησης του χρόνου

Η ΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΣΕΝΕΚΑ ΗΘΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΡΟΣ ΛΟΥΚΙΛΙΟΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ Αρ. 1 Περί της εξοικονόμησης του χρόνου Στην πρώτη του επιστολή ο Σενέκας πραγματεύεται την αξία του χρόνου για τον άνθρωπο  και την ανάγκη εξοικονόμησής του. Αφού χαιρετήσει, για πρώτη φορά, τον φίλο του Λουκίλιο προχωρά σε σκληρές διαπιστώσεις: “Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας αναλώνεται ενώ κάνουμε τα λάθος πράγματα“. Στη συνέχεια τονίζει τη σημασία του χρόνου, που αποτελεί άλλωστε κατά την κοσμοθεωρία των στωικών ένα αγαθό που προσφέρεται απλόχερα από την φύση, και που μαζί με την υγεία και τα απαραίτητα για τη ζωή αποτελούν τα ελάχιστα συστατικά της ευτυχίας. Ας μην κάνουμε λοιπόν το λάθος να νομίζουμε ότι ο θάνατος είναι κάτι μελλοντικό: το μεγαλύτερο μέρος του θανάτου έχει ήδη έρθει, καθώς όσα χρόνια πέρασαν για εμάς είναι ήδη στα δικά του χέρια.  “Χρόνου φείδου” λοιπόν, κατά το παλαιότερο του Σενέκα Ελληνικό ρητό, το οποίο ο σοφός αναγνωρίζει και αναφέρει σε επόμενη επιστολή του. Απόδοση στα ελληνικά και ανάγνωση: Γιάννης Χαραλαμπίδης